دليل شرح و بسط روايت ، جزء كتب فقه الحديثى است ؛ امّا به نسبت غلبه صبغه اخلاقى در آن ، از زمره كتب اخلاق به شمار مىرود . نگارنده با توجّه به محدوديت فضاى اين نوشتار ، مطالب كتاب را به سه بخش : مباحث اخلاقى ، مباحث قرآنى و مباحث فلسفى عرفانى تقسيم كرده و در هر بخش ، برخى از ديدگاه‌هاى حضرت امام رحمه الله را براى آشنايى خوانندگان محترم با درونمايه اين كتاب و شخصيّت ممتاز مؤلف گرانقدر آن ، ارائه كرده است . با توجّه به صبغه اخلاقى كتاب ، بيشتر مطالب مقاله ، در فصل مربوط به مباحث اخلاقى آمده است . فصل نخست : مباحث اخلاقى انتقاد از شيوه‌هاى متداول تربيت اخلاقى حضرت امام رحمه الله بر اين نكته پافشرده است كه هدف اصلى و نهايى نزول قرآن و صدور روايات ، تصفيه و تهذيب نفس است و اگر در لابه لاى آنها مطالب علمى ، فلسفى ، تاريخى و . . . آمده ، به عنوان مقدماتى براى دستيابى به هدف مذكور است . ايشان در اين باره ، چنين آورده است : مقصود مهم از صدور اين احاديث شريفه و مقصد اسنى از بسط علوم الهيه ، افهام نكات علميه و فلسفيه و جهات تاريخيه و ادبيّه نيست و نبوده ؛ بلكه غايت قصواى آن ، سبكبار نمودن نفوس است از عالم مُظلم طبيعت ، و توجّه دادن ارواح است به عالم غيب ، و منقطع نمودن طاير روح است از شاخسار درخت دنيا . . . . « 1 » اين امر ، اختصاص به قرآن و روايات ندارد ؛ بلكه تمام علوم اسلامى و شرعى براى دستيابى به اين هدف ، نقش مقدمه را ايفا مىكنند . از اين رو ، ايشان از غالب مفسّران و شارحان احاديث كه از اين هدف اساسى غفلت كرده‌اند ، چنين انتقاد كرده است : غالباً شرّاح احاديث شريفه و مفسّرين قرآن كريم ، اين نكته را كه اصل اصول است ، مورد نظر قرار ندادند و سرسرى از آن گذشته‌اند و جهاتى را كه مقصود

--> ( 1 ) . همان ، ص 8 .